• กองส่งเสริมการวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
  • 04-3754-416 (1756)

นวัตกรรมเจลผสมเทียมต้านมดลูกอักเสบวัว
Innovative of artificial insemination gel for bovine metritis

ความสำคัญ/ ที่มา :

สมรรถภาพด้านการสืบพันธุ์หรือความสมบูรณ์พันธุ์ของโค มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง ทั้งทางด้านการปรับปรุงพันธุ์และการให้ผลผลิต ส่งผลต่ออาชีพการเลี้ยงโคเนื้อของเกษตรกรโดยตรง ในแม่โคที่มีความสมบูรณ์พันธุ์ตามปกติหลังได้รับการผสมพันธุ์ควรผสมติดและตั้งท้องภายในระยะเวลา 80 วันหลังคลอด เพื่อแม่โคจะให้ลูกปีละตัว แต่ในทางปฏิบัติส่วนใหญ่ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์ เนื่องจากแม่โคส่วนมากจะผสมติดยากทำให้มีระยะเวลาของการไม่อุ้มท้อง (days open) มากเกินควร ซึ่งเป็นผลให้เกิดความสูญเสียทางเศรษฐกิจ เนื่องจากผู้เลี้ยงต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นในการผสมพันธุ์ และเสียเวลาในการเลี้ยงเพื่อรอเวลาแม่โคกลับสัดอีกรอบ เทคโนโลยีการผสมเทียมจึงถูกคิดค้นขึ้นเพื่อใช้ในการแก้ปัญหาการผสมไม่ติดนี้ แต่ถ้าผู้ทำการผสมเทียมขาดความรู้และความชำนาญหรือทำการผสมเทียมด้วยความไม่ถูกสุขอนามัย อวัยวะสืบพันธุ์ของแม่โคอาจเกิดติดเชื้อหรือบาดแผล จนนำไปสู่การติดเชื้อของมดลูก (metritis) และการอักเสบของเยื่อบุผนังมดลูก (endometritis) ได้ นอกจากนี้การผสมเทียมที่ไม่สะอาดยังสามารถก่อให้เกิดการติดเชื้อโรคอื่นๆได้เช่น โรคแท้งติดต่อ (Brucellosis; Bang’s disease) โรคพาราทูเบอร์คูโลซิส (Paratuberculosis, Johne's diseases) โรคปากและเท้าเปื่อย (Foot and mouth disease) โรคเฮโมรายิกเซฟติซีเมีย (Haemorrhagic septicemia) โรคบาบีซิโอซิส (Babesiosis) โรคอะนาพลาสโมซิส (Anaplasmosis) โรคยูเรียพลาสโมซิส (ureaplasmosis) และโรคลิวโคซิส (Leukosis)

ในธรรมชาติระบบสืบพันธุ์แม่โคจะมีกลไกทางกายวิภาคและสรีรวิทยาที่ป้องกันเชื้อจากภายนอกสู่ภายในมดลูกซึ่งมีการเปลี่ยนแปลงร่วมกับสภาพแวดล้อมและฮอร์โมน หากเชื้อจุลินทรีย์หรือสิ่งแปลกปลอมเข้าสู่มดลูกจะทำให้เนื้อเยื่อบริเวณนั้นเกิดการอักเสบขึ้น (inflammation) เกิดการเปลี่ยนแปลงของหลอดเลือด การเพิ่มจำนวนของเซลล์เม็ดเลือดขาวซึ่งเป็นเซลล์ของระบบภูมิคุ้มกัน และการเคลื่อนตัวของเซลล์เม็ดเลือดขาวออกจากหลอดเลือดเข้าสู่เนื้อเยื่อ ไปหาเชื้อจุลินทรีย์หรือสิ่งแปลกปลอมที่เข้าสู่เซลล์เพื่อเก็บกินและทำลาย แต่หากสมดุลของการป้องกันโรคเหล่านี้สูญเสียไปอาจนำไปสู่การเกิดมดลูกอักเสบชนิดเรื้อรังและมดลูกเป็นหนอง (Chronic Metritis and Pyometra) ซึ่งเป็นผลมาจากการติดเชื้อแบคทีเรียเข้าช่องคลอดจำนวนมากเกินกว่าแม่โคจะทำการกำจัดเชื้อได้เองโดยธรรมชาติ การรักษาโดยการล้างมดลูกด้วยยาปฏิชีวนะ และให้ยาปฏิชีวนะที่ออกฤทธิ์กว้างเข้าทางระบบ อาจส่งผลต่อการส่งนมในโคนม เนื่องจากยาปฏิชีวนะหลายชนิดสามารถปนเปื้อนมาในน้ำนมได้

ด้วยเหตุนี้จึงเป็นที่มาของการพัฒนานวัตกรรมเจลผสมเทียมที่มีประสิทธิภาพ เพื่อลดการแพร่ระบาดและควบคุมการเกิดโรคอย่างมีประสิทธิผล โดย 1) ลดการปนเปื้อนของเชื้อแบคทีเรียจากอุปกรณ์ผสมเทียม 2) เพิ่มการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของเซลล์เยื่อบุมดลูก 3) ช่วยลดการเกิดการอักเสบจากกระบวนการผสมเทียมและการตรวจโรคทางระบบสืบพันธุ์ 4) ช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นให้กับระบบสืบพันธุ์โค นอกจากนี้ยังไม่มีผลิตภัณฑ์เจลผสมเทียมที่ผลิตในประเทศไทย โดยเกษตรกรที่ต้องการใช้ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวจะทำการซื้อผลิตภัณฑ์เจลผสมเทียมจากต่างประเทศ ทำให้ยากต่อการควบคุมคุณภาพและเสียดุลการค้า จากงานวิจัยก่อนหน้าผู้วิจัยพบว่าสารสกัดจากเปลือกมังคุดและหญ้าพันงูขาวมีคุณสมบัติจำเพาะ ดังนี้ 1) เปลือกมังคุดมีฤทธิ์ต้านแบคทีเรียในบาดแผลของกระต่าย และ 2) หญ้าพันงูขาวมีฤทธิ์ลดการอักเสบอย่างจำเพาะต่อเซลล์แมโครฟาจ อีกทั้งสารสกัดทั้ง 2 ชนิด ไม่มีความเป็นพิษต่อเซลล์เม็ดเลือดขาวและเซลล์เม็ดเลือดแดง ดังนั้นผู้วิจัยจึงต้องการพัฒนานวัตกรรมเจลผสมเทียมผสมสารสกัดจากพืชสมุนไพรไทยเพื่อเกษตรกรไทยและการปศุสัตว์ไทย ซึ่งนวัตกรรมเจลผสมเทียมผสมสารสกัดจากมังคุดและหญ้าพันงูขาวที่ได้จะมีคุณสมบัติจำเพาะ ดังนี้ 1) เป็นสารธรรมชาติที่ได้จากพืชสมุนไพรไทย 2) ไม่เป็นพิษต่อร่างกาย 3) มีความคงตัว 4) มีต้นทุนการผลิตต่ำ 5) มีศักยภาพในการผลิตเชิงพาณิชย์สูง อีกทั้งยังเป็นการลดการนำเข้าผลิตภัณฑ์เจลผสมเทียมจากต่างประเทศ และสามารถต่อยอดการผลิตสารเสริมฤทธิ์เชิงพาณิชย์ร่วมกับ iTAP (โครงการสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีของอุตสาหกรรมไทย) และเครือข่ายมหาวิทยาลัยมหาสารคามได้

จากการสืบค้นข้อมูลสิทธิบัตรในประเทศไทย ณ วันที่ 9 กรกฎาคม 2564 โดยใช้คำสืบค้น ดังนี้

1) เจลหล่อลื่น” ในส่วนของชื่อสิ่งประดิษฐ์/การออกแบบ พบว่าไม่มีข้อมูลสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้อง

2) เจลผสมเทียม” ในส่วนของชื่อสิ่งประดิษฐ์/การออกแบบ พบว่าไม่มีข้อมูลสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้อง

3) ผสมเทียม” ในส่วนของชื่อสิ่งประดิษฐ์/การออกแบบ พบว่ามีข้อมูลสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้อง 2 รายการ ได้แก่

สิทธิบัตรเลขที่ 40900 ชื่อสิ่งประดิษฐ์/การออกแบบ ถุงสำหรับการบรรจุของเหลวสำหรับทำการผสมเทียมต่อสัตว์ ยื่นจดเมื่อวันที่ 17 May 2542 และปัจจุบันได้ละทิ้งสิทธิบัตรไปแล้ว

สิทธิบัตรเลขที่ 135806 ชื่อสิ่งประดิษฐ์/การออกแบบ สารละลายสำหรับเจือจางตัวอสุจิ และวิธีการผสมเทียมโดยใช้สิ่งนี้ ยื่นจดเมื่อวันที่ 17 Jun 2553

 

จากการสืบค้นสิทธิบัตรที่เกี่ยวข้องไม่พบว่ามีสิทธิบัตรที่เกี่ยวกับ “เจลหล่อลื่น” หรือ “เจลผสมเทียม” สำหรับโค ดังนั้นหากมีการพัฒนานวัตกรรมดังกล่าวจะสามารถนำไปจดสิทธิบัตรและมีผลิตภัณฑ์ที่พัฒนาขึ้นภายในประเทศเพื่อเกษตรกรไทยในอนาคต

วัตถุประสงค์ :

1. สร้างนวัตกรรมเจลผสมเทียมต้านมดลูกอักเสบวัวที่มีคุณสมบัติที่ดี มีความปลอดภัยสูงและมีศักยภาพในการผลิตเชิงพาณิชย์

2. สร้างเครือข่ายวิจัยและพัฒนานวัตกรรมเจลผสมเทียมต้านมดลูกอักเสบวัวจากสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพอื่นๆ