• กองส่งเสริมการวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
  • 04-3754-416 (1756)

ฤทธิ์ยังยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดสจากสารสกัดใบดีปลากั้ง
α- Glucosidase Inhibitory Activities of Phlogacanthus pulcherrimus (T. Anderson) Leaf Extract.

  • ปีงบประมาณ : 2563 | ประเภททุน : ทุน นิสิต ป.โท
  • ผู้ร่วมโครงการ : พิชิต โนนตูม
  • งบประมาณที่ขอสุทธิ : 20,000 บาท

ความสำคัญ/ ที่มา :

องค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้าน และการแพทย์ทางเลือก มีบทบาทสำคัญในการเยียวยารักษาผู้ป่วย รวมถึงมีการนำมาเป็นทางเลือกในการส่งเสริม ป้องกันโรค มีการบูรณาการเข้าสู่ระบบบริการสาธารณสุขอย่างครบวงจร พัฒนาวิชาการด้านการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก พัฒนาระบบการบริการ จัดระบบองค์ความรู้ด้านการแพทย์แผนไทย อนุรักษ์และส่งเสริมภูมิปัญญา โดยครอบคลุมด้านการส่งเสริม การรักษา การฟื้นฟู และการป้องกัน  การนำสมุนไพรมาใช้ทดแทนยาแผนปัจจุบัน    ถือว่าได้รับการยอมรับจากประชาชนมากขึ้นเรื่อยๆ โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคเรื้อรัง เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือแม้กระทั่งในผู้ป่วยระยะสุดท้ายที่ยุติการรักษาทางการแพทย์แผนปัจจุบัน เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการรักษา รวมทั้ง มีการนำมารักษาควบคู่กับการแพทย์แผนปัจจุบัน ลดการใช้ยาเกินความจำเป็น นอกจากนี้สมุนไพร ยังถูกนำมาใช้ในแง่ของการป้องกันการเกิดโรค การส่งเสริมสุขภาพให้แข็งแรงในประชาชนทั่วไป เช่นการล้างพิษ การรับประทานสมุนไพรบำบัด ปรับสมดุลร่างการ สมุนไพรที่มีวิตามิน สมุนไพรเพื่อความงาม สมุนไพรชะลอวัย และต้านการเกิดอนุมูลอิสระที่เป็นสาเหตุให้เกิดโรคอื่นๆ ตามมา

โรคเบาหวาน เป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อที่พบบ่อยและเป็นปัญหาที่ร้ายแรงต่อภาวะสุขภาพของคนทั่วโลก โรคเบาหวาน เป็นภาวะที่เรื้อรังที่เกิดจากพันธุกรรม หรือมีความผิดปกติของการสร้างฮอร์โมนอินซูลินจากตับอ่อน หรือจากการที่ร่างกายมีการตอบสนองต่อฮอร์โมนอินซูลินลดลงหรือ มีภาวะดื้อต่ออินซูลิน หากมีน้ำตาลกลูโคสในกระแสเลือดสูงก็จะก่อให้เกิดโรคเบาหวานได้  ดังนั้น ร่างกายจึงต้องมีกลไกในการลดระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือดให้อยู่ในระดับปกติ  เช่น การกระตุ้นเบต้าเซลล์ให้หลั่งอินซูลิน การยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส การขัดขวางการดูดซึมน้ำตาลกลูโคส และการเพิ่มกระบวนการนำน้ำตาลกลูโคสไปใช้ เป็นต้น ของกลไกที่สำคัญต่อการกระตุ้นให้เกิดภาวะน้ำตาลในเลือดสูงมากอีกกลไกล คือ กลไกลที่เกิดจากเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส เนื่องจากเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส เป็นเอนไซม์ที่ทำหน้าที่ย่อยสารอาหารจำพวกแป้งให้เป็นน้ำตาลโมเลกุลเล็ก เพื่อร่างกายจะได้ดูดซึมนำไปใช้ เมื่อมีการยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคสซิเดส จะทำให้การย่อยสารอาหารจำพวกแป้งในลำไส้เล็กน้อยลง ปริมาณน้ำตาลโมเลกุลเล็กที่เกิดขึ้นน้อยลง การดูดซึมน้ำตาลจากลำไส้เข้าสู่กระแสเลือดก็จะน้อยลง ในปัจจุบันมียาที่สามารถยับยั้งเอนไซม์แอลฟากลูโคสซิเดส คือ ยาแอลฟา-กลูโคซิเดส อินฮิบิเตอร์ (Alpha-glucosidase inhibitor) เป็นหมวดยาสังเคราะห์ที่ใช้รักษาโรคเบาหวานประเภทที่ 2 โดยจะใช้กลไกป้องกันมิให้ร่างกายย่อยคาร์โบไฮเดรตให้กลายเป็นน้ำตาลโมเลกุลเล็ก และพบว่าในธรรมชาติพืชหลายชนิดก็มีสารประเภทแอลฟา-กลูโคซิเดส อินฮิบิเตอร์อยู่ด้วย 

โรคเบาหวานทางการแพทย์แผนไทย เกิดจากความร้อนหรือไฟธาตุในร่างกาย เป็นเหตุและเหนี่ยวนำให้ธาตุอื่นๆนั้นมีความผิดปกติตามมา ซึ่งความผิดปกติของธาตุนี้จะกำเริบ หย่อน หรือพิการ ขึ้นอยู่กับปัจจัยเสริม แต่ท้ายสุดของกลไกนั้น หากผู้ป่วยไม่สามารถคุมการเกิดโรคหรือการดำเนินโรคได้ เมื่อถึงจุดจบธาตุไฟจะเกิดความเสื่อม หย่อน หรือพิการ จะแสดงอาการของธาตุน้ำที่กำเริบขึ้น ส่งผลให้ธาตุลม และธาตุไฟอ่อนลงเรื่อยๆ ทำให้ธาตุดินถูกกระทบและเสียสมดุลของธาตุจนทำให้ธาตุแตกได้ ปัจจุบันประชากรทั่วโลกได้ให้ความสนใจในการรักษาโรคเบาหวานด้วยการใช้สมุนไพร  เพื่อควบคุมหรือลดระดับน้ำตาลในเลือด และลดภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาแผนปัจจุบัน เนื่องจากพืชสมุนไพรที่นำมาใช้มีผลข้างเคียงและมีความเป็นพิษน้อยกว่าการใช้ยาแผนปัจจุบัน ประการสำคัญ คือ สมุนไพรหาได้ง่ายเพราะมีในท้องถิ่น  ยาที่ใช้อยู่ในปัจจุบันมีราคาแพง ดังนั้นสมุนไพรจึงถือได้ว่าเป็นทางเลือกหนึ่งในการรักษาโรคเบาหวาน ซึ่งการใช้สมุนไพรในการรักษาโรคเบาหวานนั้นมีมาจากประสบการณ์ของบรรพบุรุษไทยที่สั่งสมและถูกถ่ายทอดกันมา โดยตามหลักทฤษฏีการแพทย์แผนไทย การใช้สมุนไพรในการรักษาโรคจะใช้หลักการทางเจ้าเรือน และวางยาตามรสยา โดยพบว่าสมุนไพรที่ใช้เป็นตำรับรักษาเบาหวานจะเป็นยารสขมและเปรี้ยวเป็นส่วนใหญ่ แต่ปัจจุบันมีการศึกษาในเชิงลึกในตำรับยา ตัวยาสมุนไพรที่ใช้รักษาเบาหวานพบว่ายังมีการศึกษาน้อยและไม่เป็นรูปธรรมเท่าที่ควร 

ดีปลากั้ง หรือชื่ออื่นดีปลาช่อน มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Phlogacanthus pulcherrimus T.Anderson. อยู่ในวงศ์ Acanthaceae นิยมนำยอดอ่อนและใบมารับประทานเป็นผักแกล้มกับน้ำพริก  สรรพคุณทางยาสมุนไพร เป็นผักพื้นบ้านจังหวัดอุบลราชธานี หมอพื้นบ้านมีการใช้ลำต้น ต้มน้ำดื่ม ช่วยขับปัสสาวะ แก้ปัสสาวะขัด มีการนำสมุนไพรดีปลากั้งทั้งต้นมาประกอบเป็นยาตำรับ รักษาในกลุ่มผู้ป่วยเบาหวาน ขับปัสสาวะ บำรุงร่างกาย นอกจากนี้ยังพบว่า ยอดอ่อน ใบอ่อน มีรสขม นำมากินเป็นผัก เป็นอาหาร ช่วยเจริญอาหาร ซึ่งมีการกล่าวอ้างสรรพคุณในการลดระดับน้ำตาลในเลือดผู้ป่วยเบาหวาน ลดความดันโลหิต  บำรุงกำลัง เนื่องจากเป็นสมุนไพรที่มีรสขม อนึ่งยังไม่มีข้อมูลทางวิชาการทางการแพทย์ยืนยันผลในการรักษาเบาหวานของพืชชนิดนี้ ซึ่งอาจจะทำให้เกิดความเข้าใจผิดและมีการใช้อย่างไม่ถูกวิธีในการใช้พืชชนิดนี้ เพื่อให้เกิดความมั่นใจ ในการใช้รวมถึงให้เกิดประสิทธิภาพยิ่งขึ้นในการนำมาใช้ จากรายงานการวิจัยพบว่าสมุนไพรที่อยู่ในวงศ์ Acanthaceae และสมุนไพรรสขมที่อยุ่ในวงศ์เดียวกันกับดีปลากั้งมีฤทธิ์ในการต้านอนุมูลอิสระและยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส ผู้วิจัยจึงสนใจและศึกษาสมุนไพรดีปลากั้งในส่วนของใบเนื่องจากประชาชนส่วนมากใช้ส่วนของใบกินเป็นผัก และศึกษาสรรพคุณในการลดระดับน้ำตาลในเลือด การรักษาเบาหวาน โดยศึกษาฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดสและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดสมุนไพรใบดีปลากั้งที่สกัดด้วยตัวทำละลายที่แตกต่างกัน เพื่อนำไปต่อยอดในการผลิตยารักษาโรคเบาหวานที่ได้จากผลิตภัณฑ์ทางธรรมชาติให้มีความปลอดภัยในการใช้ ตลอดจนมีราคาที่ไม่แพง และยังทำให้ประชาชนมีโอกาสมากขึ้นในการรักษาโรคเบาหวานด้วยสมุนไพรนำพืชสมุนไพรที่มีฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส มาประกอบอาหารในครัวเรือน รับประทานเป็นผักในชีวิตประจำวันได้ อีกทั้งได้ข้อมูลที่สามารถใช้เป็นฐานข้อมูลในการเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลของพืชชนิดอื่นในอนาคต อย่างไรก็ตามการศึกษาฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส ยังไม่พบการศึกษาในสมุนดีปลากั้งในส่วนใบที่สกัดด้วยน้ำ สกัดด้วยเอทานอล 50% และ สกัดด้วยเอทานอล 95% เพื่อให้ได้ข้อมูลทางวิชาการมากขึ้น  ดังนั้นการวิจัยนี้จึงได้ทำการศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดสของสารสกัดจากใบดีปลากั้งที่สกัดด้วยน้ำ สกัดด้วยเอทานอล 50% และ สกัดด้วยเอทานอล 95% ข้อมูลที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้นับว่าเป็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยโรคเบาหวานและบุลการทางการแพทย์และการสาธารณสุข รวมถึงเป็นทางเลือกในการใช้สมุนไพรดีปลากั้งมาใช้รักษาโรคเบาหวานโดยตรงและร่วมกับยาแผนปัจจุบันได้อย่างมีประสิทธิภาพ 

วัตถุประสงค์ :

 เพื่อศึกษฤทธิ์ยับยั้งการทำงานของเอนไซม์แอลฟากลูโคซิเดส ของสารสกัดใบดีปลากั้งในตัวทำละลายที่แตกต่างกัน