• กองส่งเสริมการวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
  • 04-3754-416 (1756)

การประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพจากการปนเปื้อนของไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในน้ำดื่มน้ำใช้
Health risk assessment from microplastic and nanoplastics contamination in water supply

ความสำคัญ/ ที่มา :

ปัจจุบัน มีการตระหนักถึงผลกระทบที่จะเกิดขึ้นจากปัญหาการปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในสิ่งแวดล้อมเพิ่มมากขึ้น เนื่องจากไมโครพลาสติกเป็นพลาสติกที่มีขนาด 0.05 - 5 มิลลิเมตร ซึ่งมีขนาดเล็กและกำจัดได้ยาก (ปิติพงษ์ ธาระมนต์, สุหทัย ไพรสานฑ์กุล, และนภาพร เลียดประถม, 2559) นอกจากนี้ ยังสามารถหลุดรอดออกจากระบบบำบัดน้ำเสียและส่งผลให้มีการปะปนไปกับน้ำเสียที่ผ่านจากการบำบัดแล้ว ซึ่งถูกปล่อยออกสู่แหล่งน้ำตามธรรมชาติ จากรายงานของสถาบันวิจัยด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศสวีเดน พบว่าไมโครพลาสติกในน้ำเสียสามารถผ่านการดักด้วยตะแกรงกรองของระบบบ้าบัดน้ำเสียไปได้ ซึ่งส่งผลให้ปัญหาการปนเปื้อนไมโครพลาสติกในแหล่งน้ำตามธรรมชาติมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น (Magnusson & Norén, 2014) ทั้งนี้ในปัจจุบันได้มีการตรวจพบถึงการปนเปื้อนของไมโครพลาสติกในสิ่งแวดล้อม เช่น การปนเปื้อนในบริเวณชาดหาด ปากแม่น้ำในน้ำผิวดินและตะกอนดิน รวมถึงพบไมโครพลาสติกในสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำตามธรรมชาติ เช่น พบในหอย ปลา และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังต่างๆ (Peng et al., 2017; Su et al., 2018; Silva-Cavalcanti, Silva, França, Araújo, & Gusmao, 2017) ไมโครพลาสติกสามารถส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่อาศัยอยู่ในแหล่งน้ำ เนื่องจากไมโครพลาสติกมีความหนาแน่นต่ำทำให้มีน้ำหนักเบาสามารถลอยอยู่เหนือผิวน้ำได้ จึงมีการปะปนหรือยึดเกาะกับแพลงก์ตอนที่เป็นแหล่งอาหารของสัตว์น้ำ เมื่อสัตว์น้ำกลืนกินไมโครพลาสติกเข้าไปไมโคร พลาสติกจะสามารถหลุดรอด เข้าสู่ระบบทางเดินอาหารของสัตว์น้ำได้ง่าย ทำให้ไมโครพลาสติกเข้าสู่สายใยอาหารและสามารถถ่ายทอดไปตามลำดับขั้นของห่วงโซ่อาหารจากผู้ผลิตไปสู่ผู้บริโภคได้ (วรงค์ ศิริเข็มสวัสดิ์, 2559) และ ด้วยคุณสมบัติของไมโครพลาสติกที่เป็นไฮโดรโฟบิค (Hydrophobic) จึงทำให้สามารถดูดซับสารอินทรีย์ที่เป็นอันตรายได้ด้วย โดย Frias, Sobral, and Ferreira (2010) พบว่าไมโครพลาสติกมีความสามารถในการดูดซับและปลดปล่อยสารอินทรีย์กลุ่มที่เป็นสารมลพิษที่ตกค้างยาวนาน (Persistent Organic Pollutants: POPs) ซึ่งเป็นสารพิษที่ย่อยสลายได้ยาก สามารถเคลื่อนย้ายไปได้ในระยะทางไกลๆ และมีความเป็นพิษทั้งต่อมนุษย์และสัตว์ (กรมควบคุมมลพิษ, 2561) จึงสามารถเกิดการตกค้างหรือสะสมอยู่ในสิ่งมีชีวิตและส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศในแหล่งน้ำตามธรรมชาติได้ อย่างไรก็ตามแม้จะมีงานวิจัยที่ได้ทำการศึกษาปริมาณและสัณฐานวิทยาของไมโครพลาสติกที่ปนเปื้อนในน้ำ ดิน และสิ่งแวดล้อมตลอดจนในห่วงโซ่อาหารมาแล้ว สำหรับจังหวัดมหาสารคามการใช้แม่น้ำชีเป็นแหล่งน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภค เช่น การซักล้างทำความสะอาดเสื้อผ้า ซึ่งอาจทำให้เกิดการปนเปื้อน ไมโครพลาสติกจำนวนมากจากเศษเสื้อผ้าใยสังเคราะห์หลุดมาจากขั้นตอนการซักหรือมาจากพลาสติกที่เป็นส่วนผสมในน้ำยาซักผ้าหรือจากการประมงในพื้นที่แม่น้ำชีที่มีการใช้เชือก หรือแหอวนในการดักจับปลา ซึ่งอาจเกิดการหลุดร่วงและผุกร่อนลงสู่แหล่งน้ำได้ เป็นต้น

แต่ในปัจจุบันยังคงพบว่ารายงานสถานการณ์การปนเปื้อนไมโครพลาสติกในสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยยังมีค่อนข้างจำกัด โดยเฉพาะพลาสติกที่มีขนาดเล็กลงไปอีกอย่างนาโนพลาสติก ที่มักจะกำจัดออกได้ยากเนื่องจากมีขนาดเล็กมากจนสามารถหลุดลอดผ่านระบบทรายกรองที่ระบบผลิตน้ำประปาบ้านเราใช้งานเป็นส่วนมาก จากกระบวนการปรับปรุงคุณภาพน้ำดิบเป็นน้ำประปา หรือแม้กระทั่งข้อมูลการปนเปื้อนในน้ำประปาตลอดจนน้ำดื่มบรรจุขวดในแง่ของความเสี่ยงต่อสุขภาพ จากการรับสัมผัสสารไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกจากการอุปโภคบริโภคดังกล่าวนั้นยังไม่มีเป็นที่แน่ชัดในประเทศไทย การศึกษาวิจัยในครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงการปนเปื้อนและประเมินความเสี่ยงต่อสุขภาพของไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในน้ำดื่มน้ำใช้จากการอุปโภคบริโภค โดยในส่วนของน้ำใช้คือน้ำประปาที่มีน้ำดิบจากแม่น้ำชีเข้าสู่กระบวนปรับปรุงคุณภาพน้ำจนได้น้ำประปา ส่วนน้ำดื่มคือน้ำประปาที่ผลิตได้แล้วนำไปเป็นน้ำดิบในการผลิตน้ำดื่มตามบ้านเรือน น้ำแข็ง น้ำดื่มบรรจุขวด เพื่อนำข้อมูลที่ได้ไปสู่การใช้ประโยชน์ในการกำหนดแนวทางในการป้องกันและลดผลกระทบจากการปนเปื้อนไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในแหล่งน้ำดิบแม่น้ำชีและน้ำดื่มในรูปแบบต่างๆต่อไป

วัตถุประสงค์ :

1. เพื่อศึกษาปริมาณ ประเภท และลักษณะทางสัณฐานวิทยาของไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในน้ำผิวดินแม่น้ำชี น้ำประปา และน้ำดื่มในเขตพื้นที่จังหวัดมหาสารคาม

2. เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของปริมาณ ประเภท และลักษณะทางสัณฐานวิทยาของไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในตัวอย่างน้ำผิวดินแม่น้ำชี น้ำประปา และน้ำดื่มในเขตพื้นที่ของจังหวัดมหาสารคาม

3. เพื่อประเมินความเสี่ยงจากการรับสัมผัสไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกในน้ำผิวดินแม่น้ำชี น้ำประปา และน้ำดื่มในเขตพื้นที่ของจังหวัดมหาสารคาม

4. เพื่อเปรียบเทียบระดับความเสี่ยงจากการรับสัมผัสโดยการอุปโภคบริโภคน้ำตัวอย่างที่มีการปนเปื้อนด้วยไมโครพลาสติกและนาโนพลาสติกที่พบในน้ำผิวดิน น้ำประปา และน้ำดื่มในแต่ละเขตพื้นที่ของจังหวัดมหาสารคาม