• กองส่งเสริมการวิจัยและบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม
  • 04-3754-416 (1756)

การศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสารสกัดผสมผลหม่อนและใบหม่อนในการป้องกันเซลล์ประสาทจากการเหนี่ยวนำให้เกิดการบาดเจ็บของเซลล์ด้วยไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์
Evaluation of pharmacological effects of the combined extract of mulberry fruit and mulberry leaf in neuronal cell injury induced by hydrogen peroxides

ความสำคัญ/ ที่มา :

ปัจจุบันทั่วโลกมีประชากรที่มีอายุมากกว่า 60 ปีขึ้นไปมากกว่า 700 ล้านคนและคาดการณ์ว่าในปี พ.ศ. 2593 จะมีประชากรผู้สูงอายุมากถึง 1,500 ล้านคน (WHO, 2018) สำหรับประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2564 นี้ โดยมีประชากรอายุมากกว่า 60 ปีมากถึง 20% ของประชากรทั้งหมด (กรมสุขภาพจิต, 2563) ซึ่งจำนวนประชากรผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้นนั้น ก็สัมพันธ์กับภาวะสมองเสื่อม (dementia) ที่เพิ่มขึ้นตามด้วยเช่นกัน จากการศึกษาทางระบาดวิทยาพบว่า ผู้ที่มีอายุตั้งแต่อายุ 65 ปีขึ้นไป  จำนวน 100 คน มีโอกาสเป็นโรคสมองเสื่อม 5 คนและเมื่ออายุมากขึ้น อัตราการเกิดโรคก็จะมากขึ้นตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่ออายุ 80 ปีขึ้นไป จะพบภาวะสมองเสื่อมได้มากถึงร้อยละ 20 หรือ 1 ใน 5 คน ซึ่งภาวะสมองเสื่อมนี้จะทำให้การทำงานของสมองในด้านความคิด ความจำ การใช้เหตุผล การใช้ภาษา และการรับรู้สิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลงไป ทำให้เกิดปัญหาทางความคิด การตัดสินใจ พฤติกรรมและอารมณ์ตามมา (ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี, 2557) ซึ่งส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตของทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลเป็นอย่างมาก จะเห็นได้ว่าปัญหาภาวะสมองเสื่อมถือว่าเป็นภัยที่สามารถคุกคามประชากรทั่วโลกรวมถึงประเทศไทย แต่อย่างไรก็ตามปัจจุบันประสิทธิภาพการป้องกันและรักษาภาวะสมองเสื่อมยังคงจำกัด ดังนั้นการหากลยุทธ์ใหม่ในการป้องกันหรือลดความรุนแรงของภาวะสมองเสื่อมจึงเป็นเรื่องจำเป็น

อาหาร ได้รับการยอมรับว่าเป็นปัจจัยที่มีบทบาทสำคัญในการป้องกันและรักษาโรคเรื้อรัง รวมไปถึงโรคที่เกี่ยวข้องกับความเสื่อมของระบบประสาท (neurodegeneration) ด้วย นอกจากนี้อาหารยังให้สารอาหารที่จำเป็นต่อร่างกาย รักษาสุขภาวะที่ดีและเพิ่มความยืนยาวของชีวิต (Engebretson 2002; Conboy et al. 2007; Rishton 2008; Schmidt et al. 2008) มีการรายงานว่าผลิตภัณฑ์อาหารสุขภาพจากพืชหรือสมุนไพรหลายชนิดสามารถลดความเสี่ยงต่อโรคเรื่อรังได้ โดยอาหารที่มาจากพืชหรือสมุนไพรจะมีสารออกฤทธิ์ทางชีวภาพมากมาย เช่น flavonoids, sterol, glucosinolates และ carotenoids เป็นต้น ซึ่งมีหลักฐานจำนวนมากที่เปิดเผยว่า สารประกอบฟีนอลิก เช่น flavonoids มีผลในการป้องกันการเสื่อมของระบบประสาท ดังนั้นการพัฒนาผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อสุขภาพที่อุดมไปด้วยสาร polyphenol เพื่อป้องกันหรือลดความเสี่ยงของภาวะสมองเสื่อมจึงได้รับความสนใจ

ปัจจุบันการหวังผลต่อเป้าหมายหลายแห่ง (multi-target) ได้รับความสนใจมากขึ้นตามซับซ้อนของพยาธิสรีรวิทยาของโรคต่าง ๆ ซึ่งการออกแบบยาในปัจจุบันได้เปลี่ยนจากเป้าหมายเดียว (one-drug-one-target) ไปสู่การรักษาแบบผสมผสาน (combination therapy) เพื่อให้ได้ผลการรักษาตามแนวคิดของการเสริมฤทธิ์กันในทางบวกหรือ synergistic effect ดังนั้นการพัฒนากลยุทธ์แบบใหม่ในการป้องกันภาวะสมองเสื่อมซึ่งเป็นภาวะที่มีความซับซ้อนมากขึ้น จากพืชสมุนไพรหลายชนิดหรือหลายส่วน (polyherbal) (Parasuraman  et al., 2014; Ven Murthy et al., 2010) จึงได้รับการพิจารณา 

ผลหม่อนและใบหม่อน (Morus alba L) มักใช้เป็นอาหารและยาในประเทศไทย การศึกษาที่ผ่านมาพบว่าอุดมไปด้วยสาร polyphenol และยังมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ ต้านการอักเสบ และป้องกันระบบประสาท (Chan et al., 2016; Yuan et al., 2017, Palachai et al., 2020) ซึ่งกลไกทางพยาธิสรีรวิทยาที่สำคัญประการหนึ่งของการเกิดภาวะสมองเสื่อมคือการบาดเจ็บและการตายของเซลล์ประสาทจากการถูกทำลายด้วยสารอนุมูลอิสระและการอักเสบ ดังนั้นผลหม่อนและใบหม่อนจึงน่าจะมีศักยภาพสูงในการนำมาป้องกันหรือลดความรุนแรงของภาวะสมองเสื่อมได้

จากข้อมูลทั้งหมดที่ได้กล่าวไปข้างต้นถึงประโยชน์ของผลหม่อนและใบหม่อนและการเสริมฤทธิ์กันในทางบวกหรือแนวคิด combination therapy ผู้วิจัยจึงตั้งสมมุติฐานว่า สารสกัดผสมของผลหม่อนและใบหม่อน สามารถปกป้องสมองจากภาวะสมองเสื่อมได้  แต่อย่างไรก็ตามปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เพียงพอและเป็นที่ประจักษ์ ดังนั้นการศึกษาในครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาฤทธิ์ปกป้องภาวะสมองเสื่อม ของสารสกัดผสมของผลหม่อนและใบหม่อนในเซลล์ประสาทเซลล์ที่เหนี่ยวนำให้เกิดการบาดเจ็บของเซลล์ด้วยไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์ เพื่อที่จะได้ข้อมูลจากการวิจัยพื้นฐานนี้ไปศึกษาวิจัยต่อในสัตว์ทดลอง ศึกษาในทางคลินิก และพัฒนาต่อยอดเป็นนวัตกรรมหรือผลิตภัณฑ์อาหารสุขภาพเพื่อป้องกันหรือชะลอภาวะสมองเสื่อมในอนาค

วัตถุประสงค์ :

เพื่อการศึกษาฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของสารสกัดผสมผลหม่อนและใบหม่อนในการป้องกันเซลล์ประสาทจากการเหนี่ยวนำให้เกิดการบาดเจ็บของเซลล์ด้วยไฮโดรเจนเพอร์ออกไซด์