โครงการสืบสานประเพณีอีสาน “บุญผะเหวด เทศน์มหาชาติ กับการส่งเสริมสุขภาพ”

โครงการสืบสานประเพณีอีสาน “บุญผะเหวด เทศน์มหาชาติ กับการส่งเสริมสุขภาพ”


  • รหัสโครงการ : 5907009
  • ปีงบประมาณ : 2559 | ประเภททุน : โครงการหนึ่งคณะหนึ่งศิลปวัฒนธรรม
  • หัวหน้าโครงการ : เขมิกา สมบัติโยธา
  • คณะ/หน่วยงาน : คณะสาธารณสุขศาสตร์
  • ภาควิชา/หลักสูตร : -
  • ช่วงเวลาดำเนินการ : 1 มกราคม 2559 - 30 กันยายน 2559
  • พื้นที่ดำเนินการ : บ้านเขียบ ต.ขามเรียง อ.กันทรวิชัย จ.มหาสารคาม

บทสรุปโครงการ

        โครงการทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรม “โครงการหนึ่งคณะหนึ่งศิลปวัฒนธรรม”  ประจำปีงบประมาณ  พ.ศ. 2559  ชื่อโครงการ : สืบสานประเพณีอีสาน“บุญผะเหวด เทศน์มหาชาติ กับการส่งเสริมสุขภาพ”คณะสาธารณสุขศาสตร์ ดำเนินการที่วัดบ้านหนองแข้ บ้านหนองแข้ ตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม ระยะเวลาดำเนินการ วันที่ 1 มกราคม 2559– วันที่ 30 กันยายน 2559  มีวัตถุประสงค์ เพื่อให้นิสิตและบุคลากรในคณะได้จัดกิจกรรมทำบุญประเพณีบุญเดือนสี่ร่วมกับชุมชน และเป็นการประยุกต์ประเพณีสำคัญของชุมชนในการดูแลสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพ โดยมีอาจารย์ บุคลากรและนิสิตหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต หลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาโภชนาการและการจัดการความปลอดภัยในอาหาร และหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาอนามัยสิ่งแวดล้อม ชั้นปีที่ 2 และ 3 เป็นผู้ดำเนินกิจกรรม เมื่อโครงการดำเนินเสร็จสิ้นแล้ว ผู้เข้าร่วมโครงการได้รับประโยชน์ ดังนี้ 1) ประชาชนในชุมชน ได้รับความรู้ด้านการส่งเสริมสุขภาพ การดูแลสุขวิทยาส่วนบุคคล การป้องกันโรคจากอาหารและน้ำเป็นสื่อ (โรคอุจจาระร่วง) โรคระบบทางเดินหายใจ การป้องกันโรคไข้เลือดออกโดยการป้องกันไม่ให้ยุงกัดและการทำความสะอาดสิ่งแวดล้อมรอบๆ บ้านเรือน  การจัดการสุขาภิบาลบ้านและที่อยู่อาศัยให้สะอาด การคัดแยกขยะมูลฝอยตั้งแต่ต้นทาง (แหล่งเกิดขยะ) การล้างมือก่อนปรุงประกอบอาหาร การเลือกใช้สารปรุงรส ที่ปลอดภัย รวมทั้งการได้ร่วมกิจกรรมงานบุญประเพณีเดือนสี่บุญผะเหวด เทศน์มหาชาติร่วมกับอาจารย์ บุคลากรและนิสิตทำให้เกิดความรักสามัคคี ความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัยกับชุมชนรอบๆ มหาวิทยาลัย    2) พระสงฆ์ ได้รับความรู้ด้านการส่งเสริมสุขภาพ และการปฏิบัติศาสนกิจงานบุญประเพณีเดือนสี่บุญผะเหวด เทศน์มหาชาติ โดยมีอาจารย์ บุคลากรและนิสิตร่วมกิจกรรมด้วย ทำให้เกิดความสามัคคี กิจกรรมที่ให้คนปฏิบัติปฏิบัติชอบ รวมทั้งการฟังเทศน์ การทำทานสั่งสมบารมีไปด้วย 3) อาจารย์และบุคลากร ได้มีส่วนร่วมสำคัญในการทำกิจกรรมประเพณีทำบุญร่วมกับชุมชนเกิดความสนิทสนมกลมเกลียวระหว่างสถานศึกษากับชุมชนรอบมหาวิทยาลัย  4) นิสิตทั้งสามหลักสูตรได้มีโอกาสในการศึกษาสถานการณ์จริงในชุมชน สามารถวิเคราะห์ชุมชนทั้งด้านอนามัย ด้านโภชนาการและด้านสิ่งแวดล้อม  นำปัญหามาจัดลำดับความสำคัญ  หากลวิธีการดำเนินกิจกรรมแก้ไขปัญหาได้จริง  และได้นำกิจกรรม กลวิธีที่ได้วางแผนไว้  ไปใช้ให้เกิดประโยชน์จริง และได้ร่วมกิจกรรมงานบุญผะเหวดเทศน์มหาชาติตั้งแต่ขั้นตอนการเตรียมการ การดำเนินการจริงได้ฟังเทศน์ ปฏิบัติบูชา ทำให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธาในคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าอย่างลึกซึ้งมากขึ้น                                                                                                    

  • การบูรณาการโครงการหนึ่งคณะหนึ่งศิลปวัฒนธรรมครั้งนี้ ได้บูรณาการในการเรียนการสอน

รายวิชา 1401 107 การป้องกันและควบคุมโรค รายวิชา 1401 307 การจัดการสาธารณสุขในชุมชน  รายวิชา 1401 205 สังคมวิทยาและมานุษยวิทยาการสาธารณสุข รายวิชา 1401 209 โภชนาการและการจัดการอาหารปลอดภัยในชุมชน  และ รายวิชา 1401 348 การจัดการและการกำจัดของเสีย เพื่อให้นิสิตได้ใช้ความรู้ที่เรียนมาจากทฤษฎีและในห้องเรียน ให้ได้พบกับสถานการณ์ที่เป็นจริงสามารถประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อแก้ไข

ปัญหาพฤติกรรมสุขภาพให้ถูกต้องมากยิ่งขึ้นรวมทั้งเป็นการป้องกันการเกิดโรคและปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญได้ ที่สำคัญคือนิสิตได้เรียนรู้การเข้าถึงชุมชน การแบ่งหน้าที่ในการทำงานเป็นกลุ่ม บทบาทการเป็นผู้นำผู้ตามการแก้ไขปัญหาตามสถานการณ์ ทำให้นิสิตเป็นผู้ที่มีศักยภาพและมีคุณภาพ

  • การบรรลุตามวัตถุตามวัตถุประสงค์โครงการ

          การดำเนินโครงการ พบว่าบรรลุวัตถุประสงค์ทั้งสองข้อของโครงการ

  1. นิสิตและบุคลากรในคณะได้จัดกิจกรรมทำบุญประเพณีบุญเดือนสี่ร่วมกับชุมชน

โดยทั้งอาจารย์ บุคลากรและนิสิตทั้งสามหลักสูตรได้ร่วมดำเนินกิจกรรมตลอดตั้งแต่แรก การประชุม แต่งตั้งคณะกรรมการดำเนินงาน จนถึงขั้นตอนการสรุปผล การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถอดบทเรียนการดำเนินงาน

  1. ประยุกต์ประเพณีสำคัญของชุมชนในการดูแลสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพ

ผู้ดำเนินโครงการ (อาจารย์ บุคลากรและนิสิตทั้งสามหลักสูตร) โดยนิสิตทั้งสามหลักสูตรได้

ประยุกต์ประเพณีบุญผะเหวดเทศน์มหาชาติกับการสร้างเสริมสุขภาพ โดยหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต ได้ทำโครงการ “สานชุมชน คนรักษ์สุขภาพ” หลักสูตร วท.บ. สาขาโภชนาการและการจัดการความปลอดภัยในอาหาร ได้ทำโครงการ “ส่งเสริมสุขาภิบาลอาหาร” และหลักสูตร วท.บ. สาขาอนามัยสิ่งแวดล้อม ได้ทำโครงการ“การจัดการขยะในชุมชน”

  • องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากโครงการ / นวัตกรรมที่เกิดขึ้นจากโครงการ
  • ข้อค้นพบจากการวิจัย
  • มีการดำเนินกิจกรรมขั้นเตรียมการบุญผะเหวดโดยความร่วมมือร่วมแรงร่วมใจกับนิสิตและ

ชาวบ้านมัคนายก ผู้นำชุมชน แบ่งกันรับผิดชอบดำเนินการทั้งด้านสถานที่ การประดับตกแต่งสถานที่ให้เหมาะในการฟังธรรม (คล้ายเขาวงกต) สิ่งของเครื่องใช้ที่จะใช้ในงาน (เครื่องพัน) เช่น เทียน หมาก พลู บุหรี่ สิ่งของที่เป็นมงคลอื่นๆ ต้องเตรียมครบพัน การเตรียมด้านอาหารและสิ่งของต้อนรับผู้มาร่วมงานและพระสงฆ์ที่จะมาเทศน์แต่ละกัณฑ์ การประชาสัมพันธ์ให้ญาติพี่น้องหมู่บ้านใกล้เคียงที่สนิทสนมกัน การจับสลากภัตในแต่ละกัณฑ์ (ทั้ง 13 กัณฑ์) เพื่อเป็นเจ้ากัณฑ์เทศน์ ถ้าในกรณีเพิ่มเติมก็จะเป็นกัณฑ์เทศน์แต่เป็นซ้อนก็ได้

  •      ขั้นดำเนินการ  ได้ร่วมกิจกรรมวันก่อนงานจริง คือ การแห่อันเชิญพระอุปคุตขึ้นจากน้ำเพื่อ

อันเชิญมาที่วัด  การฟังเทศน์มาลัยหมื่นมาลัยแสน

  •      ในวันงานจริงก็ร่วมกิจกรรมแห่ข้าวพันก้อนตั้งแต่เวลา 04.00 น. และฟังเทศน์สังกาศ และต่อ

ด้วยการฟังเทศน์มหาชาติชาดกตั้งแต่กัณฑ์ทศพร ไปจนถึงกัณฑ์นครกัณฑ์ (13 กัณฑ์  แต่ละกัณฑ์จะมีจำนวนพระคาถา เมื่อรวมแล้วได้ครบพันพระคาถา) และเมื่อพระเทศน์แต่ละกัณฑ์จะมีการจุดเทียนบูชากัณฑ์เทศน์ที่ได้เตรียมไว้แล้ว  เมื่อเทศน์จบแต่ละกัณฑ์เจ้าภาพจะถวายกัณฑ์เทศน์ อีกทั้งถ้าสาธุชนท่านใดไม่ได้จับสลากไว้ก่อนหน้าก็สามารถร่วมทำบุญได้คือเป็นเจ้าภาพกัณฑ์ซ้อนก็ได้ 

  •      ในช่วงบ่าย ๆ ชาวบ้านใกล้ๆ ที่ได้ไปประชาสัมพันธ์ไว้ก็จะมาร่วมแห่กัณฑ์หลอน มาฟังเทศน์

ร่วมกัน จากนั้นก็ถวายกัณฑ์หลอน แล้วก็ไปร่วมรับประทานอาหารที่ได้จัดเตรียมไว้แล้ว

  •      เมื่อพระเทศน์ถึงกัณฑ์สุดท้าย (นครกัณฑ์) คือกัณฑ์ฉลองที่แห่พระเวสสันดรเข้าเมือง ก็ฉลอง

กัณฑ์สุดท้าย  ก็เป็นอันเสร็จงานบุญผะเหวด เทศน์มหาชาติประจำปี 2559 วัดสุธัมมาราม บ้านหนองแข้ ตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม จากนั้นก็เป็นการกล่าวลาพระเพื่อกลับเคหสถาน

  •      ในส่วนของประยุกต์การส่งเสริมสุขภาพใช้ในงานบุญประเพณีเดือนสี่นี้  นิสิตทั้งสามหลักสูตร

ได้ออกสำรวจ วิเคราะห์ ประเมิน สถานการณ์ด้านสุขภาพ  ในประเด็นการเจ็บป่วยด้วยโรคระบบทางเดินอาหาร ทางเดินหายใจ รวมทั้งปัจจัยเสี่ยงในชุมชน เช่น สุขวิทยาส่วนบุคคล การล้างมือก่อนกินอาหาร หลังการขับถ่าย การป้องกันไม่ให้ยุงกัด เพื่อเป็นการป้องกันการเกิดโรคไข้เลือดออกซึ่งมียุงลายเป็นพาหะ การสำรวจร้านค้าในชุมชนว่ามีการจำหน่ายสารปรุงรสต่างๆ รวมทั้งความสะอาดของสถานที่จำหน่ายอาหารของร้านค้าในชุมชน พฤติกรรมการกำจัดขยะ มูลฝอยของชุมชน  แล้วนำมาวิเคราะห์หาวิธีการในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมด้านต่างๆ ให้ดีขึ้น  จากนั้นได้นำกิจกรรมที่ได้วางแผนไว้ไปเผยแพร่ให้ประชาชนในหมู่บ้านได้รับทราบและนำไปปฏิบัติเพื่อป้องกันการเกิดโรคระบบทางเดินอาหาร ระบบทางเดินหายใจ ฯ การทำความสะอาดสิ่งแวดล้อมรอบๆ บ้านเรือน การจัดเก็บขยะและแยกขยะตั้งแต่แรก การป้องกันตนเองและบุคคลในครอบครัวไม่ให้ยุงกัด ร้านค้าในชุมชนเกิดความตระหนักในเรื่องความปลอดภัยของอาหารในประเด็นการใช้สารปรุงรส สารปรุงแต่ง ให้มีการจำหน่ายรวมทั้งบริโภคลดลง

  •      อาจารย์และบุคลากร มีส่วนร่วมสำคัญในการทำกิจกรรมประเพณีทำบุญร่วมกับชุมชน

เกิดความสนิทสนมกลมเกลียวระหว่างสถานศึกษากับชุมชนรอบมหาวิทยาลัย

  •      นิสิตทั้งสามหลักสูตรได้มีโอกาสในการศึกษาสถานการณ์จริงในชุมชน สามารถวิเคราะห์

ชุมชนทั้งด้านอนามัย ด้านโภชนาการและด้านสิ่งแวดล้อม  นำปัญหามาจัดลำดับความสำคัญ หากลวิธีการดำเนินกิจกรรมแก้ไขปัญหาได้จริง  และได้นำกิจกรรม กลวิธีที่ได้วางแผนไว้  ไปใช้ให้เกิดประโยชน์จริง

  •      ชุมชนได้ดำเนินกิจกรรมงานประเพณีเดือนสี่ร่วมกับอาจารย์ บุคลากร นิสิต คณะสาธารณสุข

ศาสตร์ ได้ร่วมแรงร่วมใจกันเกิดความสนิทสนมกลมเกลียวกันและยังได้รับความรู้ด้านการส่งเสริมสุขภาพอนามัย ด้านอาหารปลอดภัย และด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมด้วย

  •      วัด  โดยพระภิกษุ ได้ประกอบกิจของสงฆ์รวมทั้งสืบทอดประเพณีที่มีคุณค่าทางจิตใจ สังคม

และเป็นการส่งเสริมการทำความดีคุณธรรม (ทานบารมี) และได้รับความรู้การส่งเสริมสุขภาพที่เหมาะสม