โครงการ ส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนโดยกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม ชุมชนบ้านท่าสองคอน หมู่ 12 และหมู่ 17

โครงการ ส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนโดยกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม ชุมชนบ้านท่าสองคอน หมู่ 12 และหมู่ 17


  • รหัสโครงการ : 6007022
  • ปีงบประมาณ : 2560 | ประเภททุน : โครงการหนึ่งคณะหนึ่งศิลปวัฒนธรรม
  • หัวหน้าโครงการ : เขมิกา สมบัติโยธา
  • คณะ/หน่วยงาน : คณะสาธารณสุขศาสตร์
  • ภาควิชา/หลักสูตร : -
  • ช่วงเวลาดำเนินการ : 1 ต.ค.59 - 30 ก.ย.60
  • พื้นที่ดำเนินการ : บ้านท่าสองคอน หมู่ 12,17 ตำบลท่าสองคอน อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม

จากโครงการ : “ส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนโดยกิจกรรมเชิง วัฒนธรรม” ชุมชนบ้านท่าสองคอน เป็นการประยุกต์วิธีการทำงานอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนในการดูแลสุขภาพและการเสริมสร้างสุขภาพของบุคคลในชุมชน รวมถึงการจัดการอาหารส่งเสริมสุขภาพในชุมชนพื้นถิ่น (อาหารคลายเครียด) และการจัดการขยะมูลฝอยที่เหมาะสม ซึ่งที่กล่าวมานี้ จะเป็นการส่งเสริมสุขภาพของผู้ปฏิบัติทั้งทางด้านร่างกาย ด้านจิตใจ ด้านอารมณ์และด้านสังคม

จากที่กล่าวมานั้น ทำให้คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม ได้เห็นความสำคัญในการบูรณาการความรู้และทักษะด้านวิชาชีพเพื่อสังคมและชุมชน ทำให้ทั้ง 3 หลักสูตรเกิดการจัดกิจกรรม ดังนี้

1. นิสิตหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาโภชนาการและการจัดการความปลอดภัยในอาหาร จัดกิจกรรมวัฒนธรรมสุขภาพกับอาหารท้องถิ่น การเลือกผักในชุมชนโดยใช้ภูมปัญญาชาวบ้าน (Local wisdom) การเลือกผักตามฤดูการมาใช้ประกอบอาหาร การส่งเสริมการบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพเพื่อลดความเครียด มีการเรียนรู้วิธีการล้างผักให้สะอาดตามหลักวิชาการ วิธีการปรุงประกอบอาหาร (ตามวิถีของชุมชน) วิธีการปรับให้สารต้านอนุมูลอิสระให้สูง สาธิต ฝึกทักษะและจัดเมนูอาหารคลายเครียดให้มีคุณภาพและเหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ รวมทั้งการส่งเสริมให้บริโภคตามฤดูกาล (One year round) เพื่อการบริโภคที่ปลอดภัย (Food safety) เมนูอาหารคลายเครียดคือ แกงอ่อมหมูฟักทองผักรวม การแกงเห็ดสามอย่าง น้ำอัญชันและกล้วยน้ำว้า เพื่อให้ได้สารอาหารประโยชน์สูงสุดของเมนู รวมทั้งการลดการใช้ผงชูรสและสารปรุงรสเพิ่มเติมก่อนรับประทาน ซึ่งเป็นการส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันการเกิดโรคความดันโลหิตสูง โรคไตได้อีกด้วย

2. นิสิตหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต จัดกิจกรรมให้ความรู้เพื่อส่งเสริมทั้งสุขภาพกายและสุขภาพจิต ซึ่งประกอบด้วยการดูแลส่งเสริมสุขภาพและการออกกำลังกายที่เหมาะสม (ท่ากายบริหาร การออกกำลังกายแบบยืดเหยียดกล้ามเนื้อ) โครงการ “เข่าเสื่อมจ๋า……พี่ลาก่อน” ซึ่งการออกกำลังกายโดยใช้ยางยืด เพื่อออกกำลังของข้อมือ ข้อแขน ข้อไหล่และข้ออื่น ซึ่งสามารถออกได้ตลอดเวลาที่ว่างและได้ทุกสถานที่การรำวงย้อนยุค การฟังเทศน์ ฟังธรรม การป้องกันโรคส่วนบุคคล การล้างมืออย่างมีประสิทธิภาพ ทั้งก่อนและหลังการรับประทานอาหารและกิจกรรมอื่นๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากการเข้าส้วม

3.นิสิตหลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาอนามัยสิ่งแวดล้อม จัดกิจกรรมการดูแลความสะอาดสถานที่สิ่งแวดล้อมบริเวณรอบๆ บ้านให้ถูกสุขลักษณะ การจัดการขยะมูลฝอยที่เหมาะสม โครงการ“ชาวบ้านท่าสองคอนร่วมใจ ใส่ใจ คัดแยกขยะและกำจัดสัตว์พาหะนำโรคในครัวเรือน” รวมทั้งแนะนำเรื่องการกำจัดกลิ่นจากการเผาขยะมูลฝอยในพื้นที่ การสาธิตการใช้เครื่องดักจับแมลงวันจากวัสดุเหลือใช้ (ผลิตผลจากขวดน้ำพลาสติกเหลือใช้มาผลิตเป็นที่ดักจับแมลงวัน) ซึ่งใช้ได้ผลดี ใช้ได้สะดวก เพื่อลดแมลงพาหะนำโรค(แมลงวัน) ได้เป็นอย่างดี

ในการนี้ คณะสาธารณสุขศาสตร์ จึงบูรณาการกิจกรรมเกี่ยวกับการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมดั้งเดิมของชาวชนบทอีสาน ตามพันธกิจของคณะให้ประสานกับประเพณีท้องถิ่น การจัดกิจกรรมการทำนุบำรุงศิลปะและวัฒนธรรม โดยการบูรณาการนำความรู้ ความชำนาญเฉพาะด้าน เฉพาะสาขาไปปรับใช้ส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน ให้ผู้เข้าร่วมโครงการ ประชาชนในชุมชน มีสุขภาพที่ดี สมบูรณ์ แข็งแรง และมีการป้องกัน ควบคุมโรคด้วยตนเองที่ดี อีกทั้งการบูรณาการงานบุญและการส่งเสริมสุขภาพในภาพรวม เป็นการเสริมสร้างความกลมเกลียวเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันระหว่างนิสิต อาจารย์ บุคลากรในคณะและชุมชน อันจะช่วยเพิ่มความสำคัญให้กับประเพณีท้องถิ่นและสร้างจิตสำนึกในการดูแลสุขภาพ และสร้างเสริมสุขภาพในประชาชนให้ดียิ่งๆ ขึ้นไป

การบูรณาการโครงการหนึ่งคณะหนึ่งศิลปวัฒนธรรมครั้งนี้ ได้บูรณาการในการเรียนการสอน

รายวิชา 1401 107 การป้องกันและควบคุมโรค รายวิชา 1401 307 การจัดการสาธารณสุขในชุมชน  รายวิชา 1401 205 สังคมวิทยาและมานุษยวิทยาการสาธารณสุข รายวิชา 1401 209 โภชนาการและการจัดการอาหารปลอดภัยในชุมชน  และ รายวิชา 1401 348 การจัดการและการกำจัดของเสีย เพื่อให้นิสิตได้ใช้ความรู้ที่เรียนมาจากทฤษฎีและในห้องเรียน ให้ได้พบกับสถานการณ์ที่เป็นจริงสามารถประยุกต์ใช้ความรู้เพื่อแก้ไขปัญหาพฤติกรรมสุขภาพให้ถูกต้องมากยิ่งขึ้นรวมทั้งเป็นการป้องกันการเกิดโรคและปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญได้ ที่สำคัญคือนิสิตได้เรียนรู้การเข้าถึงชุมชน การแบ่งหน้าที่ในการทำงานเป็นกลุ่ม บทบาทการเป็นผู้นำ ผู้ตามการแก้ไขปัญหาตามสถานการณ์ ทำให้นิสิตเป็นผู้ที่มีศักยภาพและมีคุณภาพ

การบรรลุตามวัตถุตามวัตถุประสงค์โครงการ

1. เพื่อให้นิสิตและบุคลากรในคณะได้จัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนร่วมกับชุมชน

- นิสิตทั้งสามหลักสูตรของชั้นปีที่ 3 ได้ร่วมดำเนินกิจกรรมทั้งระยะเตรียมการ ดำเนินการและระยะหลังดำเนินการ

2. เพื่อเป็นการประยุกต์ใช้การดูแลสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพทั้งร่างกาย ของประชาชนในชุมชน

- นิสิตทั้งสามหลักสูตรของชั้นปีที่ 3 ได้ร่วมดำเนินกิจกรรมการส่งเสริมสุขภาพของชาวบ้านในชุมชน การสาธิตการทำความสะอาดผักให้ปลอดภัยก่อนการปรุงประกอบ การส่งเสริมการปรุง ประกอบอาหารเพื่อสุขภาพคืออาหารลดผงชูรส ลดการเติมน้ำปลา ซีอิ๊ว ซ๊อสก่อนกิน สาธิตเมนูอาหารคลายเครียดที่หาง่ายในท้องถิ่น รวมทั้งการลดการใช้สารปรุงรสต่างๆ  การดูแลสุขวิทยาส่วนบุคคล การส่งเสริมการออกกำลังกายที่เหมาะสมในทุกวัยการทำความสะอาดที่พักที่อาศัยและบริเวณรอบๆ ที่อยู่อาศัย จัดการขยะในชุมชนได้อย่างถูกต้อง การกำจัดแมลงวันพาหะนำโรคโดยใช้อุปกรณ์ที่ผลิตจากวัสดุเหลือใช้ (ขวดน้ำพลาสติก) รวมทั้งการเลือกบริโภคอาหารเพื่อสุขภาพในการป้องกันไม่ให้เกิดเป็นโรคเบาหวาน ความดันโลหิต โรคไต

ประยุกต์ประเพณีสำคัญของชุมชนในการดูแลสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพ

ผู้ดำเนินโครงการ (อาจารย์ บุคลากรและนิสิตทั้งสามหลักสูตร) โดยนิสิตทั้งสามหลักสูตรได้ประยุกต์การส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนโดยกิจกรรมเชิง วัฒนธรรม โดยหลักสูตรสาธารณสุขศาสตรบัณฑิต ได้ทำโครงการ “การดูแลส่งเสริมสุขภาพและการออกกำลังกายที่เหมาะสม (ท่ากายบริหาร)” “เข่าเสื่อมจ๋า…..พี่ลาก่อน” หลักสูตร วท.บ. สาขาโภชนาการและการจัดการความปลอดภัยในอาหาร ได้ทำโครงการ “วัฒนธรรมสุขภาพกับอาหารท้องถิ่น และจัดเมนูอาหารคลายเครียด” และหลักสูตร วท.บ. สาขาอนามัยสิ่งแวดล้อม ได้ทำโครงการ “การจัดการขยะมูลฝอยที่เหมาะสม” โครงการ “ชาวบ้านท่าสองคอนร่วมใจ ใส่ใจ คัดแยกขยะและกำจัดสัตว์พาหะนำโรคในครัวเรือน” และการกำจัดแมลงพาหะนำโรคจากวัสดุเหลือใช้

องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นจากโครงการ / นวัตกรรมที่เกิดขึ้นจากโครงการ

ข้อค้นพบจากการวิจัย

ในการนี้ คณะสาธารณสุขศาสตร์ ได้เล็งเห็นความสำคัญที่จะได้มีโอกาสร่วมเรียนรู้วัฒนธรรมเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพบุคคลทั้งทางกาย ทางจิต ทางอารมณ์และทางสังคม (มีการใช้เทคนิคการผ่อนคลาย การละเล่น การร้องเพลง เพลงหมอลำ การรำวงย้อนยุค การออกกำลังกายที่เหมาะสมของท้องถิ่น) ซึ่งจะทำให้บุคคลสามารถดำรงชีวิตอย่างมีความสุข มีคุณภาพชีวิตที่ดีสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ อีกทั้งยังเป็นการบูรณาการกิจกรรมเกี่ยวกับการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรมของชุมชน ตามพันธกิจของคณะให้มีการจัดกิจกรรมการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม โดยการบูรณาการนำความรู้ ความชำนาญเฉพาะด้าน เฉพาะสาขาไปปรับใช้ ส่งเสริมคุณภาพชีวิตของคนในชุมชน ส่งเสริมให้ นิสิตทั้ง 3 หลักสูตร อาจารย์และบุคลากรและประชาชนในชุมชนมีกิจกรรมร่วมกัน ดังนั้นคณะสาธารณสุขศาสตร์ จึงได้จัดทำโครงการ “ส่งเสริมสุขภาพจิตชุมชนโดยกิจกรรมเชิงวัฒนธรรม” ชุมชนบ้านท่าสองคอน หมู่ 12 และหมู่ 17 ที่บ้านท่าสองคอน ตำบลท่าสองคอน อำเภอเมือง จังหวัดมหาสารคาม ซึ่งกิจกรรมนี้จะเป็นการสำรวจปัญหาสุขภาพจิต (ความเครียด ซึมเศร้า)ของบุคคลในชุมชน โดยใช้เครื่องมือประเมินความเครียดของโรงพยาบาลสวนปรุง (Suanprung Stess Test)จากนั้นก็มีการให้ข้อมูลกับผู้ที่มีปัญหาความเครียด (อาจจะมีสาเหตุด้านร่างกาย เศรษฐกิจ การเมือง สุขภาพ)ให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการร่วมแก้ไขปัญหาร่วมกันซึ่งจะใช้เทคนิคการมีส่วนร่วมของชุมชน แล้วหาวิธีการแก้ไขปัญหาร่วมกัน (ซึ่งใช้วิธีการละเล่น การร้องเพลง การออกกำลังกายที่เหมาะสมเพื่อผ่อนคลายความเครียด)รวมทั้งการจัดการเรื่องอาหารส่งเสริมสุขภาพในชุมชนพื้นถิ่น (อาหารที่มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง) ในท้องที่ มีการจัดสาธิตเมนูอาหารคลายเครียดคือเมนูอ่อมหมูฟักทองและผักรวม เมนูแกงเห็ดสามอย่าง กล้วยน้ำว้า มีการดำเนินกิจกรรมร่วมกันในชุมชน และหลังจากการดำเนินกิจกรรมเหล่านี้แล้วก็จะมีการวัดประเมินซ้ำในกลุ่มนี้ โดยใช้เครื่องมือประเมินความเครียดของโรงพยาบาลสวนปรุง (Suanprung Stess Test) เพื่อเปรียบเทียบว่าระดับความเครียดก่อนและหลังกิจกรรม จะมีความเครียดลดลงในทางที่ดีขึ้นหรือไม่ ซึ่งเป็นวิธีวัดทางอ้อมและใช้วิถีของชุมชน ในการแก้ไขปัญหา และมีการบูรณาการร่วมกันกับนิสิต ทั้งสามหลักสูตร อาจารย์ บุคลากรในคณะสาธารณสุขศาสตร์ให้มีส่วนในการแก้ไขปัญหาสุขภาพจิตและกาย ซึ่งถือเป็นการสร้างเสริมสุขภาพจิตและสุขภาพกายโดยรวม (Holistic approach) เป็นการสร้างจิตสำนึกในการดูแลสุขภาพ และสร้างเสริมสุขภาพในประชาชนในชุมชนให้ดียิ่งขึ้น