โครงการการจัดการขยะชุมชนแบบมีส่วนร่วมในเทศบาลตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม กรณีศึกษาพื้นที่ชุมชนโดยรอบเส้นทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม

โครงการการจัดการขยะชุมชนแบบมีส่วนร่วมในเทศบาลตำบลท่าขอนยาง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม กรณีศึกษาพื้นที่ชุมชนโดยรอบเส้นทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม


  • รหัสโครงการ : 6208007
  • ปีงบประมาณ : 2562 | ประเภททุน : โครงการทำนุบำรุงศิลปวัฒนธรรม (มุ่งเป้า)
  • หัวหน้าโครงการ : ธนายุทธ ไชยธงรัตน์
  • คณะ/หน่วยงาน : คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ผังเมืองและนฤมิตศิลป์
  • ภาควิชา/หลักสูตร : -
  • ช่วงเวลาดำเนินการ :
  • พื้นที่ดำเนินการ : -

บทสรุป

โครงการ การจัดการขยะชุมชนแบบมีส่วนร่วมในเทศบาลตำบลท่าขอนยางและเทศบาลตำบลขามเรียง อำเภอกันทรวิชัย จังหวัดมหาสารคาม กรณีศึกษาพื้นที่ชุมชนโดยรอบเส้นทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม มีฐานการศึกษาจากสภาพปัญหาของพื้นที่เทศบาลตำบลท่าขอนยาง และเทศบาลตำบลขามเรียง  พบว่า สถานที่บางแห่งก็มีคนทิ้งขยะกันตามสะดวก โดยนำไปเทกองรวมกันไว้ริมทางสาธารณะ ทำให้มีการหมักหมมเน่าเปื่อย ส่งกลิ่นเหม็นคลุ้ง โดยส่งผลต่อภาพลักษณ์ของพื้นที่ของผู้ใช้ถนนหนทาง โดยแยกปัญหาเป็น 3 ด้านหลัก ๆ คือ (1) ปัญหาทางกายภาพ ได้แก่ ปัญหาปริมาณจำนวนขยะที่สะสมเพิ่มมากขึ้น ซึ่งเพิ่มความยุ่งยากในการกำจัดมากยิ่งขึ้น ปัญหากลิ่นเหม็น จุดทิ้งขยะที่ไม่เหมาะสม สร้างความรำคาญให้แก่ผู้อยู่อาศัยใกล้เคียงและผู้ที่ผ่านไปมา ปัญหาการฟุ้งกระจายของขยะออกนอกบริเวณ ปัญหาทางเข้าไปเทขยะไม่สะดวกเมื่อขยะเต็มทางเข้า ปัญหาน้ำเสียที่เกิดจากน้ำฝนไหลผ่านขยะที่เพิ่มมากขึ้น ฯลฯ เป็นต้น (2) ปัญหาที่เกิดจากการไม่ได้รับความร่วมมือของชุมชนซึ่งเป็นผู้ทิ้งขยะ ปัญหานี้มีสาเหตุ คือ ทัศนคติและสำนึกรับผิดชอบของคนในพื้นที่ ปัญหาที่ไม่มีการคัดแยกขยะก่อนทิ้ง ปัญหาความเร่งรีบในการทิ้งขยะ ปัญหาความไม่เหมาะสมกับสถานที่ทิ้ง และปัญหาจากหน่วยงานท้องถิ่นที่ไม่มีการวางแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจน และ (3) ปัญหาจากหน่วยงานท้องถิ่นที่ไม่สร้างความเข้าใจของการจัดการขยะ ขาดการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมในการจัดการขยะร่วมกัน

จากประเด็นที่กล่าวมา คณะผู้ศึกษามีคำถามต่อพื้นที่เพื่อศึกษาและแก้ปัญหาขยะชุมชน คือ  ชุมชนมีความรู้ความเข้าใจการแยกขยะก่อนทิ้งมากน้อยเพียงใด ชุมชนต้องการสิ่งอำนวยความสะดวกในการทิ้งอะไรบ้าง  อัตราค่าธรรมเนียมที่หน่วยงานท้องถิ่นเรียกเก็บจากประชาชนมีความเหมาะสมกับต้นทุนการดำเนินงานหรือไม่ การคัดแยกขยะมูลฝอยจากต้นทางจนถึงการกำจัดขยะเหมาะสมหรือไม่ การกำจัดขยะมูลฝอยในพื้นที่มีการดำเนินการถูกต้องตามหลักวิชาการ และปัจจัยใดที่สามารถส่งเสริมให้ผู้ประกอบการในการลดและคัดแยกขยะตั้งแต่ต้นทาง ประเด็นทั้งหมดนี้คณะผู้เสนอสรุปเป็นกรอบในการศึกษาและดำเนินการการแก้ไขปัญหาพื้นที่ ดังนี้

 การศึกษานี้มีการดำเนินการการจัดการขยะชุมชนในเชิงปฎิบัติการแบบมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่าย ทั้งในระดับมหาวิทยาลัย ระดับหน่วยงานท้องถิ่น ระดับชุมชน โดยขั้นตอนการดำเนินงานพอสังเขป ดังนี้

1. ขั้นเตรียมการ (Preparation) ได้ดำเนินการลงพื้นที่สำรวจสภาพกายภาพปัญหาขยะเบื้องต้น และดำเนินการติดต่อประสานงานกับเทศบาลตำบลท่าขอนยางและเทศบาลตำบลขามเรียง

2. ขั้นตอนการวางแผน (Planning) ได้จัดเวทีประชุมร่วมเพื่อวางแผนในการศึกษาและการจัดการขยะชุมชม ออกแบบเครื่องมือสำรวจ และดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลในพื้นที่โดยรอบทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม

3. ขั้นการปฏิบัติการ (Action) ลงพื้นที่สำรวจปัญหา ความรู้และความเข้าใจต่อการจัดการขยะ และจุดที่ทิ้งขยะ เก็บรวบรวมข้อมูลประเภทขยะและปริมาณขยะในรอบสัปดาห์ วิเคราะห์หาพื้นที่จุดรวบรวมขยะที่เหมาะสม ออกแบบร่างก่อสร้างพื้นที่จุดรวบรวมขยะ จัดทำคู่มือการจัดการขยะในชุมชน จัดเวทีการมีส่วนร่วม นำเสนอการพัฒนาแบบจุดรวบรวมขยะ ผ่านกระบวนการร่วมเสนอแนะและตัดสินใจ และก่อสร้างพื้นที่ต้นแบบจุดรวบรวมขยะ

4. ขั้นการสะท้อนผล (Reflection) จัดเวทีการมีส่วนร่วม เพื่อปิดโครงการและจัดกิจกรรมถอดบทเรียน และเผยแพร่องค์ความรู้ในการจัดการขยะในพื้นที่ต้นแบบ

การศึกษาการจัดการขยะชุมชนโดยรอบเส้นทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม มีผลประเมินความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมโครงการ (นิสิต) ต่อผลสำเร็จของการบูรณาการในด้านความรู้ ประสบการณ์ที่ได้รับจากโครงการ สำหรับนิสิต มีความพึงพอใจระดับมาก (=3.55, SD=0.66) โดยเฉพาะด้านความรู้และประสบการณ์ทีได้รับ มีความพึงพอใจระดับมากสูงสุด (=3.61, SD=0.65) และรายข้อสูงสุด พบว่า โครงการนี้มีกิจกรรมมีความสอดคล้องกับเนื้อหาสาระที่เรียน, การร่วมกิจกรรมทำให้เรียนรู้การทำงานร่วมกับผู้อื่น และ ได้รับประสบการณ์ตรงหรือได้เรียนรู้วิถีชีวิตของผู้คน จากกรณีตัวอย่าง/การลงพื้นที่ดำเนินการร่วมกับอาจารย์ ตามลำดับ

ผลประเมินความพึงพอใจของผู้เข้าร่วมโครงการต่อผลสำเร็จของการบูรณาการในด้านความรู้ ประสบการณ์ที่ได้รับจากโครงการฯ มีความพึงพอใจระดับมาก (=3.58, SD=0.72) ส่วนประเด็นรายด้านที่ของผู้เข้าร่วมกิจกรรมสูงสุด คือ สามารถนำความรู้และประสบการณ์จากการร่วมกิจกรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน / การปฏิบัติงานได้ ต่อชุมชนและสังคม, กิจกรรมมีความสอดคล้องกับปัญหาและความต้องการของชุมชน/กลุ่มเป้าหมาย และสามารถนำความรู้และประสบการณ์จากการร่วมกิจกรรมไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน / การปฏิบัติงานได้ ต่อตนเอง ตามลำดับ

                การศึกษาการจัดการขยะชุมชนโดยรอบเส้นทางเข้ามหาวิทยาลัยมหาสารคาม ที่อยู่ระหว่างพื้นที่รับผิดชอบของเทศบาลตำบลท่าขอนยางและเทศบาลตำบลขามเรียง มีความหลากหลายและซับซ้อนของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะประชากรแฝง (นิสิต บุคลากร) ที่มาอาศัยในพื้นที่จำนวนมาก และก่อให้เกิดปัญหาขยะและสิ่งแวดล้อมในชุมชน จนเกิดการศึกษาอย่างเป็นระบบ ออกแบบและก่อสร้างจุดพักขยะที่ช่วยให้ชุมชนรู้จักการแยกขยะ เพื่อสอดคล้องต่อความต้องการของท้องถิ่นในการเก็บขนต่อไป ทั้งนี้ยังช่วยให้ท้องถิ่น (เทศบาลฯ) ลดระยะเวลา งบประมาณ และแรงงาน ในการจัดการขยะได้อย่างมีประสิทธิภาพ